สายพานขับเคลื่อนของสกูตเตอร์ส่งกำลังโดยการเลื่อนไปมาระหว่างร่องรูปตัววีของรอก และแตกต่างจากโซ่ที่หมุนไปพร้อมกับการขบกับเฟือง สายพานขับเคลื่อนจะส่งความเร็วสูงสุดลดลงเนื่องจากการสึกหรอ โดยทั่วไปแล้วระยะเวลาในการเปลี่ยนจะขึ้นอยู่กับระยะทาง แต่ขึ้นอยู่กับวิธีการใช้งานรถ อาจสึกหรอเร็วกว่าที่คาดไว้ และในบางกรณีอาจขาด ทำให้ไม่สามารถขับรถได้ การเปลี่ยนสายพานขับเคลื่อน นอกเหนือจากการเปลี่ยนรอกหน้าและหลัง ลูกตุ้มถ่วงน้ำหนัก และคลัตช์แบบแรงเหวี่ยงแล้ว ยังเป็นการบำรุงรักษาชุดขับเคลื่อนของสกูตเตอร์ให้เสร็จสมบูรณ์
วิธีตรวจสอบความกว้างและความยาวของสายพาน
สายพานบางแบรนด์ จะมีขนาดของสายพานพิมพ์อยู่บนตัวสายพาน นอกเหนือจากหมายเลขผลิตภัณฑ์
15.5: คือ ความกว้าง ของสายพาน มีหน่วยเป็นมิลลิเมตร
9: คือ ความหนา ของสายพาน มีหน่วยเป็นมิลลิเมตร (มม.)
652: คือ ความยาวรอบวง (Lp) ของสายพาน มีหน่วยเป็นมิลลิเมตร (มม.)
เมื่อเปรียบเทียบกับสายพาน DIO (ด้านขวา) ทางด้านซ้ายซึ่งใช้งานมาประมาณ 8,000 กิโลเมตร นั้นจะแคบกว่า
สายพานสึกจนเหลือความกว้าง 14.5 มม. ซึ่งแคบกว่ารุ่นใหม่ 1 มม. อยู่ 1 มม. แม้จะไม่ใช่รุ่น DIO แต่บางรุ่นก็มีขีดจำกัดการสึกหรอของสายพานไว้ที่ 1 มม. ดังนั้นจึงเป็นเรื่องสมเหตุสมผลที่จะสันนิษฐานว่า ถึงเวลาต้องเปลี่ยนสายพานแล้ว
ความหนาลดลงเหลือ 8.2 มม. จากเดิม 9 มม.
ทำไมต้องเปลี่ยนสายพาน?
สายพานสกูตเตอร์ต่างจากโซ่ตรงที่ไม่ได้ “ยืด” ออก แต่จะ “สึกที่ด้านข้าง” จนแคบลง เมื่อสายพานแคบลงจะทำให้:
- สายพานไต่ร่องรอกได้ไม่สุด ส่งผลให้ความเร็วปลายลดลง
- การยึดเกาะลดลง ทำให้รถมีอาการกระตุกตอนออกตัว
- หากปล่อยไว้จนเส้นใยแกนกลางขาด สายพานอาจขาดระหว่างขับขี่ได้
ระยะเวลาที่ควรเปลี่ยน
- ระยะแนะนำ: ทุกๆ 10,000 – 20,000 กิโลเมตร (ขึ้นอยู่กับการใช้งาน) เนื่องจากสายพานตรวจสอบสภาพด้วยตาเปล่าได้ยาก จึงควรยึดตามระยะทางเป็นหลัก
ข้อควรระวังในการเลือกซื้ออะไหล่
หากใช้สายพานแต่งหรืออะไหล่เทียบ (Aftermarket) ต้องตรวจสอบให้แม่นยำ:
- เช็กเลขตัวถัง (VIN): รุ่นยอดนิยมที่ผลิตมานาน (เช่น DIO หรือ JOG) อาจมีการเปลี่ยนสเปกในแต่ละปี
- ขนาดต้องเป๊ะ: สกูตเตอร์ไม่สามารถปรับระยะห่างรอกได้เหมือนการตั้งโซ่ ดังนั้น “ความยาวและความกว้าง” ต้องตรงตามสเปกโรงงานเท่านั้น หากผิดเพี้ยนจะทำให้ระบบเกียร์ทำงานผิดปกติทันที
เปิดร่องรูปตัว V บนรอกขับ แล้วดันสายพานเข้าไป
หากสายพานถูกติดตั้งโดยที่สปริงตรงกลางของรอกขับยืดออกจนสุด (ร่องรูปตัว V แคบที่สุด) สายพานจะไม่ถึงรอกขับ (เพลาข้อเหวี่ยง) วิธีที่ถูกต้องคือ ขยายร่องรูปตัว V ให้กว้างขึ้น แล้วดันสายพานเข้าไปในร่องรูปตัว V ให้ลึกกว่าเดิม แทนที่จะฝืนดันจากตรงนี้
โดยการดันสายพานเข้าไปตรงกลางของรอกขับเคลื่อนและรัดไว้รอบตรงกลางด้วยสายรัด สปริงตรงกลางจะถูกยืดออกเพื่อป้องกันไม่ให้สายพานถูกดันออกไปด้านนอกของรอก เส้นผ่านศูนย์กลางที่เล็กกว่าของสายพานด้านรอกขับเคลื่อนทำให้มีพื้นที่มากขึ้นในด้านรอกขับ และด้านข้างจะไม่ยุบตัวมากเกินไปเมื่อติดตั้งหน้ารอก
เคล็ดลับการใส่สายพาน:”ถ่างหลังก่อน ใส่หน้าตาม” เวลาเราจะเปลี่ยนสายพาน ถ้าจู่ๆ จับใส่เลยมันจะตึงจนดึงไม่ถึงแกนล้อหน้า วิธีที่ช่างทำกันเพื่อให้ใส่ง่ายคือ:
- ถ่างรอกหลัง: ใช้มือบีบหรือถ่างรอกตัวหลัง (รอกตัวตาม) ให้ร่องมันกว้างขึ้น แล้วกดสายพานให้จมลงไปในร่องลึกๆ
- เพิ่มระยะฟรี: พอสายพานจมลงไปในรอกหลังแล้ว สายพานฝั่งหน้ารถจะ “หย่อน” ทำให้เรามีระยะเหลือพอที่จะคล้องเข้ากับแกนเครื่อง (รอกตัวขับ) ได้แบบสบายๆ ไม่ต้องออกแรงดึงมาก
- ใส่รอกหน้า: เมื่อสายพานหย่อนแล้ว ก็จะสามารถประกอบฝาครอบรอกหน้าและขันน็อตปิดได้ง่าย โดยไม่ไปเบียดหรือทับสายพานจนเสียหาย
เมื่อติดตั้งหน้าของพูลเลย์ขับแล้ว ตรวจสอบให้แน่ใจว่าด้านหลังของพูลเลย์สัมผัสกับแกนพูลเลย์ก่อนที่จะขันน็อตให้แน่นชั่วคราว หากคุณรู้สึกว่าหน้าของพูลเลย์ดันกับสายพานขับ ให้เลื่อนสายพานออกไปอีก
แรงบิดในการขันน็อตด้านนอกของคลัตช์และน็อตหน้าของพูลเลย์ขับนั้นมีความสำคัญอย่างยิ่ง
ยึดเฟืองที่อยู่รอบนอกของหน้าพูลเลย์ด้วยเครื่องมือยึด และขันน็อตให้แน่นด้วยประแจวัดแรงบิดที่ตั้งค่าไว้ที่ 60 นิวตันเมตร
แรงบิดในการขันน็อตล็อคด้านนอกของคลัตช์คือ 40 นิวตันเมตร ตัดแถบยึด ติดตั้งฝาครอบสายพาน สตาร์ทเครื่องยนต์ และเมื่อรอกขับหมุน สายพานจะไม่มีการขยับและเข้าที่ในตำแหน่งที่ถูกต้อง
การประกอบและขันน็อต (สำคัญมาก)
- ใช้แรงบิดให้พอดี: ควรใช้ประแจปอนด์ขันน็อตตามค่าที่กำหนด (ล้อหน้า 60 Nm / ล้อหลัง 40 Nm) อย่าใช้ความรู้สึกกะเอา เพราะถ้า “หลวมไป” น็อตจะหลุดทำเครื่องพัง แต่ถ้า “แน่นไป” เกลียวจะรูดเสียของ
- ตรวจสอบรอบสุดท้าย: หลังจากขันแน่นแล้ว อย่าลืมเอาสายรัดที่ล็อกสายพานออก (ถ้ามี) แล้วลองสตาร์ทรถทดสอบว่าระบบเกียร์ทำงานราบรื่นดีไหม
แม้รถมอเตอร์ไซค์เล็กจะไม่มีกฎหมายบังคับตรวจสภาพเหมือนรถใหญ่ แต่ระบบขับเคลื่อนอัตโนมัติ (เกียร์ CV) มีชิ้นส่วนที่สึกหรอตลอดเวลา ทั้ง สายพาน เม็ดตุ้มเหวี่ยง และผ้าคลัตช์ > “จำไว้ว่า: การเปลี่ยนสายพานตามระยะทางถูกกว่าค่าซ่อมยกชุดตอนสายพานขาดแน่นอน” การบำรุงรักษาเชิงป้องกันเพียงเล็กน้อย จะช่วยให้รถคู่ใจของคุณขี่สนุกและปลอดภัยไปอีกนานครับ